100 tỷ đô la được hoàn lại cho các tập đoàn lớn nhất nước Mỹ. Kèm theo thông điệp: đừng mong giá rẻ hơn.
Trong crypto, khi ai đó tuyên bố hoàn lại toàn bộ phí giao dịch mà phí vẫn không đổi, tôi gọi đó là wash trading. Tôi đã xây dashboard phát hiện wash trading trên LooksRare năm 2021, và tôi đã ngửi đủ mùi của trò này.
Đầu tiên, một lưu ý về nguồn tin. Câu chuyện "Trump hoàn trả 100 tỷ USD tiền thuế quan cho các tập đoàn" đến từ Crypto Briefing. Reuters, Bloomberg, WSJ đều chưa xác nhận. Không có tài liệu nào từ Nhà Trắng hay Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP). Vậy nên hãy coi đây là một giả thuyết — nhưng là một giả thuyết rất đáng để mổ xẻ. Vì nếu nó đúng, nó không phải là một chính sách. Nó là một vụ chuyển giao tài sản ngụy trang.
Quy mô của vụ này: 100 tỷ đô la tương đương 0,35% GDP Mỹ — gần gấp đôi ngân sách CHIPS Act mà Quốc hội phải tranh cãi hàng tháng trời. CHIPS Act là một đạo luật công khai, có mục tiêu, có điều kiện, có báo cáo định kỳ. Còn 100 tỷ này — nếu có — thì không có tên. Nó chỉ xuất hiện trong một bài báo của một trang tin crypto, trong bối cảnh thuế quan được điều chỉnh liên tục theo kiểu "thu rồi trả, trả rồi thu".
Tôi gọi đây là kế toán sáng tạo cấp quốc gia.
Trong một giao thức DeFi, bạn sẽ thấy một token được mint ra rồi chuyển vào pool thanh khoản. Nhà phát triển nói "revenue tăng", nhưng nhìn kỹ thì một phần trong số đó đến từ cùng một ví tự mua, tự bán. Đó là wash trading. Nó làm đẹp chỉ số nhưng không tạo ra giá trị thực.
Bây giờ, thay token bằng đô la, thay pool thanh khoản bằng ngân sách liên bang: chính phủ thu thuế quan từ các nhà nhập khẩu, rồi âm thầm trả lại cho họ. Dòng tiền đầu ra: doanh nghiệp nộp thuế. Dòng tiền vào: chính phủ hoàn thuế. Kết quả ròng: gần bằng không. Nhưng trên báo cáo tài chính, điều gì xảy ra? Doanh nghiệp không ghi nhận "trợ cấp" — họ chỉ thấy "thuế phải nộp giảm xuống". Còn chính phủ không ghi nhận "chi tiêu" — vì tiền thuế chưa bao giờ thực sự đi vào ngân sách. Nó chỉ là "thu ít hơn". Không ai phải chịu trách nhiệm về một con số không tồn tại trên sổ sách.
Đây chính là một vòng wash trading cấp quốc gia: tiền đi ra, tiền đi vào, giá trị thực không đổi — nhưng câu chuyện thì đẹp. Khác biệt duy nhất là trong blockchain, vòng lặp ai cũng nhìn thấy; còn trong tài chính truyền thống, nó nằm trong hệ thống kế toán mà công chúng không với tới.
Năm 2017, tôi phân tích 120 ICO trên Ethereum và phát hiện 37 dự án có cùng một địa chỉ ví mua token trước khi niêm yết. Năm 2021, tôi quét được 15.000 giao dịch wash từ 200 địa chỉ trên LooksRare. Pattern luôn giống nhau: một bên "bán" cho một bên "mua", cùng một người đứng sau. Khối lượng tăng, nhưng không có người dùng thật. Không có giá trị được tạo ra. Chỉ có ảo giác thanh khoản.
Giờ tôi nhìn vào chính sách hoàn thuế này, và tôi thấy cùng một pattern.
100 tỷ đô la — nếu không hạ giá — sẽ đi vào lợi nhuận doanh nghiệp. Lợi nhuận tăng, cổ phiếu tăng. Cổ phiếu tăng, hiệu ứng tài sản xuất hiện. Nhưng hiệu ứng tài sản chỉ chạm tới người đã có tài sản. Người tiêu dùng phải trả giá cao hơn vì thuế quan, trong khi nhà nước thu tiền đó và trả lại cho tập đoàn. Tập đoàn không hạ giá. Vòng lặp khép kín, và người chịu tổn thất cuối cùng là người tiêu dùng.
Trong tài chính phi tập trung, chúng tôi gọi đó là rug pull — chỉ khác là nó được thực hiện bằng ngân sách nhà nước và có quy mô 100 tỷ.
Nhìn kỹ hơn: 100 tỷ đô la chiếm khoảng 3% tổng giá trị nhập khẩu của Mỹ (khoảng 3,3 nghìn tỷ). Nếu con số này được truyền dẫn đầy đủ vào giá bán, CPI hàng hóa có thể giảm 0,15–0,3 điểm phần trăm. Nhưng chính bài báo nói: "đừng mong giá rẻ hơn". Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp giữ lại toàn bộ phần giảm thuế trong lợi nhuận.
Hãy tưởng tượng một pool thanh khoản nhận được một khoản phần thưởng lớn nhưng APY không đổi. Phần thưởng chỉ làm đẹp TVL, chứ không cải thiện dòng tiền của người dùng. Trong crypto, chúng tôi gọi đó là "lạm phát TVL": con số phình to nhưng thực chất rỗng.
Và đó là điểm khiến tôi — một nhà phân tích định lượng — thấy khó chịu. Khi tôi nhìn vào dữ liệu, tôi không thể phân biệt được "giá trị thực" và "giá trị kế toán" của chính sách này. Tôi không có một cuốn sổ cái công khai để truy vết 100 tỷ đó đi đâu. Tôi chỉ có một lời hứa: "chúng tôi đã trả lại cho doanh nghiệp, và điều đó sẽ giúp ích cho nền kinh tế." Về bản chất, đó là một lời hứa không thể kiểm chứng — thứ mà blockchain được thiết kế để thay thế.
Bây giờ đến phần phản trực giác.
Bạn có thể nghĩ: "Hoàn thuế là tốt, doanh nghiệp có thêm tiền để đầu tư." Nhưng hãy nhìn vào lịch sử. Năm 2018, khi chính quyền Trump cắt giảm thuế doanh nghiệp, phần lớn số tiền đó quay trở lại dưới dạng mua lại cổ phiếu, không phải chi tiêu vốn. Các công ty lớn vay tiền rẻ để mua cổ phiếu quỹ, đẩy giá cổ phiếu lên cao, nhưng không tạo thêm một nhà máy nào. Nếu 100 tỷ hoàn thuế lần này đi vào túi doanh nghiệp mà không kèm điều kiện tái đầu tư, nó sẽ lặp lại đúng kịch bản đó: giá tài sản tăng, nền kinh tế thực không đổi, người lao động không thấy gì.
Trong ngôn ngữ crypto, tôi gọi đó là "buyback ẩn": dùng quỹ dự trữ để mua lại token của chính mình nhằm giữ giá. Nó có thể giữ giá trong một quý, nhưng tokenomics vẫn vỡ. Và khi thị trường đang xuống — như hiện tại — một chính sách kiểu này càng nguy hiểm. Nó tạo ra cảm giác "nhà nước đang giúp đỡ", trong khi thực chất chỉ là bơm một đợt thanh khoản giả cho các tập đoàn.
Năm 2022, khi tôi thấy dòng tiền rút khỏi FTX tăng đột biến và tài sản trên sàn giảm 40% trong 6 ngày, tôi rút toàn bộ 1,2 triệu USD trong vòng 24 giờ. Tôi không cần chờ báo cáo chính thức — tôi cần dữ liệu. Và dữ liệu nói rằng dòng tiền đang rời đi.
Với chính sách hoàn thuế này, tôi muốn nhìn vào dữ liệu. Nhưng chính phủ không công bố dữ liệu đó. Không ai biết danh sách doanh nghiệp nhận tiền. Không ai biết điều kiện kèm theo. Nó giống như một giao thức có admin key rút thanh khoản mà không thông báo cho cộng đồng. Và chúng ta đều biết các giao thức như vậy thường kết thúc thế nào.
Đó là lý do tôi tin vào blockchain — không phải vì nó hoàn hảo, mà vì nó khiến việc khai man trở nên khó khăn hơn. Trên một sổ cái công khai, bạn có thể ẩn danh, nhưng bạn không thể xóa lịch sử. Còn trong thế giới tài chính tập trung, bạn có thể tạo ra một khoản hoàn thuế 100 tỷ — và nó chỉ là một dòng chữ trên một tờ khai mà không ai được phép xem.
Vậy thông điệp cho tuần này là gì?
Đừng hỏi "thị trường tăng hay giảm". Hãy hỏi: "Lợi nhuận doanh nghiệp Mỹ có tăng trong khi nhập khẩu không đổi không?" Nếu có, 100 tỷ đó đã không đi vào nền kinh tế thực. Nó chỉ là một cú bơm giá trị tài sản ảo lên một sổ cái không ai kiểm tra được. Nó sẽ làm đẹp báo cáo tài chính, giữ cho thị trường chứng khoán "peg" một thời gian, và rồi một ngày nào đó, sự thật sẽ lộ ra.
Trong một thị trường đang giảm, câu hỏi sống còn không phải "tài sản nào tăng", mà là "tài sản nào đang chảy máu, và ai đang hưởng dòng máu từ ai".
Khi chính phủ in 100 tỷ để cứu các tập đoàn trong khi không ai được phép nhìn vào sổ cái, bạn có dám yêu cầu họ công bố địa chỉ ví không?
Tôi thì có.