Khi Ethereum bỏ Poseidon: Bước ngoặt phản trực giác trong mật mã hậu lượng tử
Tôi vẫn nhớ cảm giác năm 2017, khi đọc whitepaper Zcash và bị cuốn vào cơ chế zk-SNARKs. Lúc đó, zero-knowledge proof là thứ xa xỉ, chỉ dành cho những kẻ mọt sách như tôi. 8 năm sau, Ethereum – nền tảng smart contract lớn nhất – vừa tuyên bố từ bỏ Poseidon, loại hash được thiết kế riêng cho SNARK, để chuyển sang các hash tiêu chuẩn như SHA2 và BLAKE2s. Nghe có vẻ phản trực giác? Đúng vậy. Nhưng đây không phải là một bước lùi về hiệu suất, mà là một sự tái định hướng chiến lược về giả định bảo mật, một canh bạc dài hạn cho 10-20 năm tới.
Bối cảnh: Từ năm 2018, Ethereum Foundation đã tài trợ nghiên cứu về SNARK-friendly hash, với Poseidon là đỉnh cao. Poseidon được thiết kế để cực kỳ hiệu quả trong các mạch SNARK – chỉ với vài trăm ràng buộc, so với hàng nghìn ràng buộc của SHA2. Điều này giúp các ZK-Rollup như zkSync, Scroll, và Polygon zkEVM hoạt động mượt mà, với chi phí gas thấp. Nhưng vào tháng 8/2025, Justin Drake – nhà nghiên cứu kỳ cựu của Ethereum Foundation – tuyên bố rằng sau 8 năm nghiên cứu, họ sẽ từ bỏ Poseidon ở lớp cơ sở. Lý do? Một sự thay đổi mang tính mô hình: thay vì thiết kế hash cho SNARK, họ sẽ thiết kế SNARK cho hash. Điều này đến từ các hệ thống chứng minh trên trường nhị phân như Binius (Benjamin Diamond, Jim Posen, 2023) và Flock, cho phép hash tiêu chuẩn được biểu diễn hiệu quả trong mạch SNARK, với hiệu suất chỉ chậm hơn CPU gốc khoảng 100 lần – khoảng 1 triệu cuộc gọi hash mỗi giây trên laptop. Con số này đủ để cạnh tranh với Poseidon về mặt hiệu suất, nhưng mang lại một lợi thế khổng lồ: bảo mật.
Cốt lõi của sự thay đổi này nằm ở triết lý 'giả định tối thiểu'. Poseidon, dù được thiết kế cẩn thận, vẫn là một cấu trúc đại số tương đối đơn giản, dễ bị tấn công bởi các phương pháp đại số trong mô hình lượng tử. Trong khi đó, SHA2 và BLAKE2s đã được nghiên cứu hàng thập kỷ, với độ an toàn được củng cố bởi hàng nghìn bài báo. Ngay cả dưới thuật toán Grover (lượng tử), SHA2-256 vẫn giữ được 128 bit an toàn – một mức chấp nhận được. Đây không phải là việc Poseidon 'không an toàn', mà là việc Ethereum chọn một con đường ít rủi ro hơn, không phụ thuộc vào các giả định mới. Từ kinh nghiệm phân tích mật mã của tôi, đây là một quyết định thông minh: trong dài hạn, bảo mật đến từ sự đơn giản và được kiểm chứng, không phải từ sự phức tạp.
Nhưng có một góc nhìn phản trực giác mà nhiều người bỏ lỡ: mặc dù Justin Drake tuyên bố rằng các dự án Poseidon hiện tại không bị ảnh hưởng, tôi cho rằng điều này đánh giá thấp hiệu ứng khóa dài hạn. Khi Ethereum cơ sở chuyển sang hash tiêu chuẩn, lợi thế tương tác của Poseidon – như khả năng tương thích với trình tăng tốc phần cứng, bộ tổng hợp chứng minh, và dịch vụ chứng minh công cộng – sẽ dần bị xói mòn. Các dự án ZK-Rollup dựa trên Poseidon có thể đối mặt với áp lực 'di cư tự nguyện' trong 3-5 năm tới, dẫn đến chi phí phát triển và sự không chắc chắn về tokenomics. Đây là một điểm mù trên thị trường: sự lạc quan của tuyên bố chính thức có thể che giấu một thực tế khắc nghiệt hơn.
Hãy nhìn vào bức tranh lớn hơn. Quyết định này không chỉ là về Ethereum. Nó là một tín hiệu cho toàn bộ hệ sinh thái blockchain: cuộc đua mật mã hậu lượng tử đã bắt đầu. NIST, cơ quan tiêu chuẩn hóa của Mỹ, đang gặp khó khăn với các ứng cử viên dựa trên lattice và isogeny – như HAWK và SQIsign đã bị tấn công. Ethereum, bằng cách chọn hash tiêu chuẩn, đang đặt cược vào sự ổn định của mật mã truyền thống, thay vì chạy theo các cấu trúc mới. Điều này có thể biến Ethereum thành 'cơ sở hạ tầng đáng tin cậy' cho các tổ chức, đặc biệt là trong bối cảnh AI đang đẩy nhanh khả năng phân tích mật mã. Như Drake nói: 'Máu sẽ còn đổ thêm' – ám chỉ các cuộc tấn công vào các hệ thống mới.
Vậy chúng ta đang ở đâu? Lộ trình rõ ràng: leanVM vào năm 2027, triển khai đầy đủ vào năm 2028. Điều này có nghĩa là các nhà đầu tư và nhà phát triển có một cửa sổ 2-3 năm để quan sát. Tôi khuyên bạn nên theo dõi ba tín hiệu: (1) sự xuất hiện của các bài kiểm tra chuẩn cho leanVM, (2) các cuộc thảo luận trong cộng đồng về việc hỗ trợ hash tiêu chuẩn trong các dự án Poseidon, và (3) các bản cập nhật từ NIST về tiêu chuẩn hóa hậu lượng tử. Đây sẽ là những chất xúc tác cho câu chuyện này.
Kết luận, Ethereum không từ bỏ Poseidon vì nó yếu, mà vì nó muốn mạnh mẽ hơn trong một thế giới lượng tử. Đây là một quyết định dài hạn, hy sinh hiệu quả ngắn hạn để đổi lấy sự an toàn lâu dài. Nhưng đừng để sự lạc quan của tuyên bố chính thức đánh lừa bạn: chi phí chìm của hệ sinh thái Poseidon là có thật, và nó sẽ hiện ra trong 5 năm tới. Câu hỏi không phải là 'liệu Poseidon có biến mất không?', mà là 'bạn đã sẵn sàng cho sự thay đổi chưa?'.